Freezing bij parkinson

voorkomen freezing parkinson oefeningen tips

Wat is freezing (bevriezen):
Freezing’ is het plotseling ‘bevriezen’ tijdens het bewegen. Freezing komt niet alleen voor tijdens het lopen, maar het kan ook moeilijk zijn om uit de stoel op te staan. Freezing kan ook optreden tijdens vingerbewegingen (bijvoorbeeld schrijven, snijden, knoopjes sluiten, tanden poetsen) of zelfs tijdens de spraak of het slikken. Ook komt mentale bevriezing voor, zoals bij een psychologische test.

Bij freezing van het looppatroon heeft de patiënt het gevoel aan de grond genageld te staan gedurende enkele seconden tot enkele minuten. Freezing kan zich ook uiten als schuifelend lopen, met korte passen of trillende benen.

Situaties waarin sprake is van een verhoogd risico op freezing zijn:
• fase waarin de medicatie (bijna) uitgewerkt is
• bij het starten met lopen, bij het opstaan
• draaien op de plaats (vooral 360°), om een stoel lopen
• van het ene type oppervlak overgaan op een ander type (bijv. van tegel naar tapijt)
• lopen door een nauwe doorgang (zoals een deuropening, in een lift stappen)
• uitvoeren van dubbeltaken (zoals praten tijdens het lopen)
• bereiken van een doel, zoals een stoel of een open ruimte
• bij het verminderen van loopsnelheid of bij het stoppen met lopen
• lopen in het donker
• drukke omgeving, bijv. supermarkt
• verhoogd angstgevoel bij stressvolle situaties, zoals tijdens het oversteken van een drukke straat, lopen door een draaideur

Hoe komt u weer in beweging bij freezing?
1. STOP: ga niet vechten tegen het freezen door nog harder proberen naar voren te gaan
2. STREK : ga rechtop staan
3. SCHUD: blijf kalm, haal diep adem en laat de spanning los in de gebieden waar spanning is, meestal de armen en de nek; schud de armen los.
4. SCHOMMEL: verplaats uw gewicht van linker- naar rechtervoet, of op de stoel van achter naar voren en terug. Blijf rechtop.
5. STAP naar voren met een grote stap waarbij de hiel het eerst de grond raakt; maak op de stoel een grote beweging met het hoofd en de armen naar voren. U kunt hierbij hardop tot 3 tellen; de beweging inzetten bij 3.

Tips bij freezing

• Neem uw medicatie op tijd.
• Wees bewust van de oorzaken waardoor bij u freezing opgeroepen wordt en stem vooraf strategieën hier op af.
• Vermijd afleiding onder het lopen (in huis: televisie en radio), concentreer u op het maken van grote passen.
• Pas de omgeving aan. Zorg dat er zo weinig mogelijk obstakels zijn in en om huis. Houd de doorgangen vrij, pas drempels aan. Zorg voor goede verlichting (bijvoorbeeld door een sensorlamp).
• Doe één ding tegelijk. Start pas een nieuwe beweging als de vorige beweging is afgerond.
• Zorg voor stressvermindering; doe ontspanningsoefeningen.
• Maak gebruik van cues (signalen, prikkels).

Cueing-strategieën

Strategieën of trucs die helpen bij het freezen zijn zeer individueel en wat voor de ene persoon werkt, werkt misschien niet voor de andere. U moet daarom verschillende benaderingen proberen, maar zodra u iets vindt dat werkt, gebruikt u het om het lopen opnieuw te starten of zelfs om te voorkomen dat het lopen überhaupt bevriest. Vergeet niet dat iets dat nu werkt na verloop van tijd minder effectief kan worden, of omgekeerd. Deze trucs laten het freezen niet verdwijnen, maar u zult u zekerder voelen in uw vermogen om het te beheersen.

1. Externe cues zorgen voor doelgericht gedrag en kunnen bewegingen op gang brengen die vanuit de hersenschors komen door de automatische (verstoorde) bewegingsaansturing te omzeilen. Zintuiglijke signalen kunnen ook helpen bij het filteren van informatie en het voorrang geven aan taken. Er ontstaat een verbetering van de uitvoerende aandacht.

a. Visuele cues
• Lijnen op de vloer zullen u prikkelen om er overheen te stappen en het risico op freezen te verminderen, bijvoorbeeld bij het naderen van een deuropening.
Een of meerdere tapelijnen voor en op een drempel kunnen u helpen te concentreren om door een deuropening te stappen. (Elke tape kan worden gebruikt, mits deze in een contrasterende kleur is ten opzichte van de vloer.) In een bocht of hoek moeten strips met dezelfde lengte in waaiervorm uitstralen. Het is niet belangrijk of u op de tape gaat staan of ernaast.
• Sommige vloerbedekkingen met een patroon, en stoeptegels of straatstenen, kunnen fungeren als cues. Een zebrapad is ook effectief.
• U kunt een laserpointer gebruiken om op de vloer voor u te projecteren; hier kunt u op of overheen stappen. Ook een omgekeerd gehouden wandelstok (handvat onder) kan gebruikt worden om er overheen te stappen. (Sommige mensen gebruiken hiervoor een tiewrap aan de onderkant van de stok.) U kunt ook een wandelstok met de onderkant iets naar voren houden en hier tegenaan schoppen om in beweging te komen.

b. Ritmische of auditieve cues
• Een gestage beat van een metronoom of van geschikte muziek kan helpen. Het ritme moet een comfortabel tempo zijn. Het ritme stimuleert ​​u om uw voeten op te tillen en te stappen.
• Bepaal met welke voet u naar voren wilt stappen en probeer dan stil of hardop een zin te zeggen zoals ‘een, twee, drie, stap’, ‘een, twee, een, twee’ of ‘links, rechts, links, goed ‘, of blijf tellen tot 10. Als dit op een stevige, ritmische toon wordt gezegd, kan dit helpen om de voeten in beweging te krijgen. Dit kan met name handig zijn bij het naderen van een plek waar u vaak last hebt van freezing. Het ritme kan freezing voorkomen als u op tijd begint, of het kan het schuifelende looppatroon voorkomen dat vaak optreedt vlak voor freezing.
• Bedenk een triggerwoord zoals ‘ga’, ‘stap’ of ‘mars’ om weer te beginnen met lopen.
• Zing of neurie een ​​deuntje of download muziek met een goede beat op een MP3-speler om uw looppatroon in stand te houden. Vergeet echter niet dat u uw MP3 niet moet gebruiken op drukke plaatsen waar u naar het verkeer moet luisteren.
• Het cue-tempo kan worden gevarieerd, afhankelijk van waar u zich bevindt: u loopt waarschijnlijk sneller als u buiten bent en langzamer in uw huis. Een fysiotherapeut of ergotherapeut kan advies geven over mini-metronomen die op kleding kunnen worden geklikt, zodat u deze overal mee naartoe kunt nemen.

2. Interne cues
Interne prikkels kunnen helpen om de aandacht op (een specifiek onderdeel van) het lopen te richten. Het werkt als een enkele cue of trigger voor start, niet als een continue cue.
• Aanraking: tik je neus, voorhoofd aan of pak de sleutelbos in je broekzak vast
• Stel je een lijn voor om over te stappen of focus op een bepaald punt. Bijvoorbeeld bij een deuropening: doel voorbij de deur.
• Denk: ‘hiel’ bij elke keer dat je je hiel neerzet. (hiel – hiel – hiel…)
• Met uw wijsvingers tegen de slaap drukken
• De armen achter de rug brengen
• Strekken van de rompspieren, achterover buigen

3. De vereisten voor balans veranderen
• Makkelijker maken om uw gewicht van het ene naar het andere been te verplaatsen (verschuiving van het gewicht van links naar rechts, “schommelen”). De zwaaifase van het onbelaste been wordt vergemakkelijkt, met name bij het in gang zetten, draaien of naderen van een doel.
• Zorg dat u rechtop staat!
• Gewichtsverplaatsing van links naar rechts (schommelen) vóór het maken van een stap.
• Beweeg een ander deel van uw lichaam als uw benen niet kunnen bewegen. Hef een arm, tik uw hoofd aan, wijs naar het plafond. Alleen al het wat anders doen dan de oorspronkelijke beweging is vaak voldoende om het freezen op te heffen.
• Begin met het zwaaien van uw armen vóór het maken van een stap.
• Maak eerst een stap opzij of naar achteren voordat u voorwaarts loopt.
• Maak een ruimere bocht in plaats van een draai om uw as.
• Maak een draai waarbij u uw buitenste arm omhoog heft.
• Gebruik een loopfiets.
• Lopen in water (zwembad).

4. Alternatieven voor het normale looppatroon
• Lopen met kruispassen.
• Lopen alsof u schaatst.
• Zijwaarts lopen.
• Lopen met gestrekte benen (benen hoog opzwaaien met gestrekte knieën).
• Achteruit lopen.
• Lopen waarbij u de knieën hoog heft.
• Springen “van steen naar steen”.
• Stamp met uw voeten, bijvoorbeeld voordat u door een deuropening moet gaan.
• Naar voren lopen terwijl u danst.

5. De mentale toestand veranderen
• Ontspanningsoefeningen, vermindering van angst of valangst.
• Voor de gewenste beweging rekking van de beenspieren.
• Vergroten van de motivatie, verhogen van de algemene alertheid. (Dit kan helpen om de verstoorde automatische motorbesturing te verschuiven naar een doelgerichte. In extreme vorm komt deze strategie voor in stresssituaties zoals een aardbeving of bij het aanbranden van eten. In dit soort gevallen blijkt een patiënt die zich in een freezing episode bevindt ineens toch te kunnen lopen.)

6. Visualiseren of bekijken van bewegingen
• Kijken naar iemand die loopt.
• Omdraaien terwijl u denkt aan het verplaatsen van het gewicht
Deze processen omvatten activering van het spiegelneuronsysteem en stimuleren de echte actie.
• Maak in uw geest een beweegvolgorde van de actie die u wilt uitvoeren. Herhaal ze in gedachten. Als u dit zonder probleem hebt gedaan, moet u proberen de beweging te starten. Misschien kunt u “drie, twee, één” tellen voordat u de acties uitvoert die u in uw hoofd hebt doorlopen. Deze techniek is wel bekend als ‘mentale repetitie’ en wordt vaak gebruikt door muzikanten of atleten om hun prestaties te verbeteren. Het werkt omdat de ingebeelde beweegvolgorde hetzelfde deel van de hersenen gebruikt als de werkelijke bewegingen, dus de ‘repetitie’ bereidt de hersenen voor op de ‘uitvoering’.

freezing parkinson cues adviezen tips Aalten

Bronnen
(1) Nonnekes J, Růžička E, Nieuwboer A, Hallett M, Fasano A, Bloem BR (March 25, 2019).
Compensation Strategies for Gait Impairments in Parkinson Disease: A Review. JAMA
Neurol. Retrieved from doi:10.1001/jamaneurol.2019.0033
(2)To freeze or not to freeze: Strategieën om freezing te omzeilen (https://verbeeldingskr8.nl/sparkinson/sparks/tofreezeornottofreeze/)