Niet freezen bij parkinson? Tip: maak een betere slingerbeweging!

slingerbeweging bij parkinson

Onze beweging tijdens het lopen kun je vergelijken met een metronoom. Dit is een uurwerk met een omgekeerde slinger die van links naar rechts gaat. Deze slinger beweegt in een regelmatig tempo heen en weer. Het draaipunt bevindt zich onderaan. Bij de mens bevindt het draaipunt zich bij de voeten.

slingeruurwerk parkinson
metronoom parkinson

Een bekende vorm van een slinger is het slingeruurwerk.
De opwindveer van de klok moet de energie leveren voor het uurwerk. Daarvoor moet de veer in de klok worden opgewonden. Uw lichamelijke conditie/ uithoudingsvermogen kunt u hiermee vergelijken: u zorgt met een goede conditie als het ware voor een betere opwindveer. Voor het opwinden van de veer bij de ziekte van Parkinson helpt medicatie.
Bij een klok weten we dat de slinger niet vanzelf in beweging komt.
Zo is het ook bij de mens: de beweging naar links en rechts moet in gang gezet worden.
Er moet wel een mogelijkheid zijn dat er een slingerbeweging gemaakt wordt.
Als u met de voeten tegen elkaar staat, kunt u uw lichaamsgewicht niet van links naar rechts verplaatsen. De slingerbeweging kan niet in gang gezet worden. Daardoor kunt u geen voet optillen. U staat vastgeplakt. Dit heet: freezen.

Zijwaartse schommeling
Het lichaamsgewicht verplaatst zich van links naar rechts
Lopen bij parkinson: spoorbreedte goed
De gemiddelde spoorbreedte bij een man is 8 centimeter.

Hoe brengt u de slinger tot stilstand – waarom ontstaat freezing?

Een klok kun je stilzetten door de slingerbeweging tegen te houden.
Een parkinsonpatiënt (ook met voldoende medicatie) kan op een vergelijkbare manier tot stilstand komen.

Deuropening
Lichaamszwaartepunt naar voren


Freezing door fysieke omstandigheden

De slingerbeweging naar links en rechts kan verkleind worden (of tot stilstand komen) omdat iemand door een nauwe ruimte loopt. Voorbeelden: tussen meubels door lopen of door een deuropening gaan.
Tip: zijwaarts lopen kan de slingerbeweging in gang houden.

Zijwaarts lopen tegen freezing


Je kunt ook de slingerbeweging op een andere manier verstoren. Dit kan bijvoorbeeld als bij een klok de klepel naar voren of naar achteren bewogen wordt in plaats van naar links en rechts.
Een parkinsonpatiënt die te ver vooroverbuigt brengt op deze manier de slingerbeweging van links naar rechts tot stilstand.
Tip: stop met wat u aan het doen bent en ga rechtop staan.

Freezen parkinson draaien

De slingerbeweging komt ook gedwongen tot stilstand als het bovenlichaam ten opzichte van het onderlichaam gedraaid staat. U draait u om (bijvoorbeeld met de rollator) terwijl uw voeten op de plaats blijven staan.
Tip: draai uw bovenlichaam terug en volg de stappen die hieronder beschreven staan bij ‘Draaien op de plaats’.


Draaien op de plaats leidt ook vaak tot het stilzetten van de slingerbeweging van het lichaam, zodat de voeten “vast” komen te staan. Dit begint al met het te dicht bij elkaar staan van de voeten: het lichaamsgewicht kan niet van links naar rechts bewogen worden.

draaien zonder freezen bij parkinson
Draaien op de plaats
  1. Ga rechtop staan. Kijk recht naar voren.
  2. Draai de rechter voet een kwartslag opzij (in de richting van 3 uur op de klok), doe dit bewust: de voet moet de richting bepalen!
  3. Plaats de linker voet op enige afstand van de rechter in dezelfde richting (dus niet dicht bij elkaar).
    Herhaal de beweging met de beide voeten: rechter voet een kwartslag draaien, linker voet op enige afstand erbij plaatsen.
raderwerk hersenen freezen parkinson

Freezing door mentale omstandigheden

Door het raderwerk in een klok te blokkeren gaat de slinger stilstaan. Bij ons kan het “raderwerk” in de hersenen ook geblokkeerd worden door verschillende oorzaken:

  • bij het uitvoeren van dubbeltaken, zoals praten tijdens het lopen. Tip: stop met praten en concentreer u op het lopen.
  • bij een verhoogd angstgevoel bij stressvolle situaties, zoals tijdens het oversteken van een drukke straat, het lopen door een draaideur en bij andere situaties die in het verleden al eens tot freezing hebben geleid.
    Tip: oefen het lopen in deze situaties met een ParkinonNet-therapeut zodat u dit onder de knie krijgt. U krijgt zo een positieve bewegingservaring, waardoor de kans op een verhoogd angstgevoel de volgende keer minder is.
  • pijnklachten kunnen zorgen voor een verslechtering van het looppatroon. Ouderen met veel pijn lopen veel meer kans (nl. 40-60% meer) op een val met letsel. Bij chronische pijn bent u fysiek minder goed in staat om snel en adequaat te reageren op een eventuele balansverstoring. Zijn er pijnklachten in de knie, de heup of de rug, dan gaan we houteriger lopen en maken een minder goede slingerbeweging. Bij een parkinsonpatiënt kan dat aanleiding zijn tot freezen.
    Tip: zorg voor goede pijnbestrijding (medicatie, fysiotherapie)
  • lopen in een drukke omgeving, zoals een supermarkt, waardoor er veel prikkels tegelijkertijd verwerkt moeten worden.
    Tip: oefen het lopen in deze situaties met een ParkinonNet-therapeut, leer het concentreren op uw taak.
Goed lopen zonder freezen bij parkinson

Invloed van vermoeidheid

Na een ‘lange’ wandeling merken parkinsonpatiënten dat zij meer voorover gebogen gaan lopen, kleinere passen gaan maken en meer neiging hebben tot freezen.
Tip: stop, strek u uit, maak u zo lang mogelijk en kijk recht naar voren. Door de gestrekte houding kunt u makkelijker grotere passen maken en de slingerbeweging in gang houden. Mensen vertellen vaak dat zij geen kracht meer hebben om het been naar voren te zetten. Dit is een misvatting!

Uit onderzoek blijkt dat het zwaaibeen naar voren wordt gebracht tijdens de zwaaifase zonder activiteit in de buigspieren rond het heupgewricht. Sterke banden aan de voorkant van het heupgewricht van het standbeen worden gerekt, waardoor elastische energie wordt opgeslagen, die later vrijkomt waardoor het been naar voren gaat in de zwaaifase. Dit is een belangrijk energiebesparend kenmerk van het lopen. Een grotere paslengte zorgt voor een grotere rek en daardoor voor een hoger rendement. U wordt minder gauw moe!

De beweegrichtlijn voor volwassenen en ouderen:

  • Bewegen is goed, meer bewegen is beter.
  • Doe minstens 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning, verspreid over diverse dagen. Langer, vaker en/ of intensiever bewegen geeft extra gezondheidsvoordeel.
  • Doe minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten, voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen.
  • En: voorkom veel stilzitten.

Bronnen:

Cai Y, Leveille SG, Shi L, Chen P, You T. Chronic Pain and Risk of Injurious Falls in Community-Dwelling Older Adults. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2020 Sep 30

Simonsen EB. Contributions to the understanding of gait control. Dan Med J. 2014 Apr;61(4):B4823. PMID: 24814597

Kuo AD. The six determinants of gait and the inverted pendulum analogy: A dynamic walking perspective. Hum Mov Sci. 2007 Aug;26(4):617-56

Waarom trilt een parkinsonpatiënt?

Veel patiënten met de ziekte van Parkinson hebben last van tremor, ofwel trillen.

Op 27 januari 2021 heeft Radboudumc-onderzoeker Michiel Dirkx zijn proefschrift getiteld “Neural mechanisms of Parkinson’s tremor” aan de Radboud Universiteit Nijmegen verdedigd. In zijn promotieonderzoek verklaart hij waarom tremor bij sommige mensen wel en bij anderen niet op medicatie reageert. Ook onderzocht hij waarom tremor erger wordt tijdens stress.

Parkinson trillende handen

Trillen

Er zijn in Nederland ongeveer 50.000 mensen met de ziekte van Parkinson. Trillen is één van de meest kenmerkende verschijnselen van deze ziekte. Bovendien komt het vaak voor: drie op de vier patiënten hebben er last van. Het trillen is beperkend voor dagelijkse bezigheden, zoals het lezen van de krant of het vasthouden van een kop koffie.

Parkinson tremor hand vasthouden

Trillen reageert vaak niet op medicatie

Mensen met parkinson hebben gebrek aan het stofje dopamine in de hersenen. De meeste parkinsonsymptomen, zoals stijfheid en traagheid, verminderen door medicijnen die het tekort aan dopamine corrigeren. Om redenen die we tot voor kort niet goed begrepen geldt dit echter niet altijd voor trillen: vier op de tien patiënten met de ziekte van Parkinson ervaren geen enkel effect van deze medicatie op het trillen.

Michiel Dirkx onderzocht waarom dit het geval is. Hij vergeleek twee groepen parkinsonpatiënten die veel last hadden van trillen: een groep waarbij het trillen duidelijk minder werd door medicatie, en een groep waarbij het trillen helemaal niet reageerde op diezelfde medicatie. Beide groepen werden met geavanceerde hersenscans onderzocht. Het grote verschil tussen de twee groepen zat in de kleine hersenen, die veel actiever waren in de groep die niet reageerde op medicatie. Dit betekent dat wanneer de kleine hersenen extra betrokken zijn bij trillen, het effect van dopamine medicatie kleiner is. Dit laat zien dat er geen “one-size-fits-all” behandeling voor trillen is. Nieuwe medicijnen die aangrijpen op de kleine hersenen zouden beter effectief kunnen zijn bij parkinsonpatiënten die niet reageren op dopamine-medicatie.

Trillen wordt erger tijdens stress

Voor parkinsonpatiënten geldt dat trillen erger wordt tijdens stress. Sommige gezonde mensen merken al dat hun handen een beetje gaan trillen als ze een spannend gesprek voeren of een presentatie moeten geven. Datzelfde effect is voor parkinsonpatiënten nog veel heviger. Michiel Dirkx onderzocht de oorzaak hiervan. Hij bestudeerde een groep parkinsonpatiënten met veel tremor in de hersenscanner. Hij onderzocht hen in twee situaties: ofwel ontspannen, ofwel tijdens een stressvolle rekentaak. Tijdens de stressvolle taak werden hersengebieden actief die reageren op het stresshormoon noradrenaline. Die hersengebieden stimuleerden op hun beurt “trilgebieden” in de hersenen, zoals de thalamus, een kern in het midden van de hersenen. Dit inzicht kan leiden tot nieuwe behandelingen, bijvoorbeeld medicatie die de effecten van noradrenaline vermindert, of ontspanningstechnieken, zoals mindfulness, die de effecten van stress op de thalamus kunnen remmen. 

Lichaamsbeweging en mindfulness worden vaak gebruikt om stress te verminderen. Mindfulness kan de ernst van parkinsonsymptomen zoals tremoren verminderen, maar er zijn ook sterke positieve effecten op angst en depressieve stemming. Deze bevindingen rechtvaardigen verdere gecontroleerde studies om de voordelen van mindfulness en andere stressverlichtende interventies vast te stellen.

Bronnen:

https://www.radboudumc.nl/patientenzorg

van der Heide, A., Speckens, A.E.M., Meinders, M.J. et al. Stress and mindfulness in Parkinson’s disease – a survey in 5000 patientsnpj Parkinsons Dis. 7, 7 (2021)

Dirkx, M. F., Ouden, den, H. E. M., Aarts, E., Timmer, M. H. M., Bloem, B. R., Toni, I., & Helmich, R. C. (2017). Dopamine controls Parkinson’s tremor by inhibiting the cerebellar thalamus – Brain.

Dirkx, M. F., Zach, H., van Nuland, A. J., Bloem, B. R., Toni, I., & Helmich, R. C. (2020). Cognitive load amplifies Parkinson’s tremor through excitatory network influences onto the thalamus – Brain.

Dirkx, M. F., Zach, H., Van Nuland, A., Bloem, B. R., Toni, I., & Helmich, R. C. (2019). Cerebral differences between dopamine-resistant and dopamine-responsive Parkinson’s tremor – Brain.