Ondervoeding bij ouderen – tips op nieuwe website

Ondervoeding is dichterbij dan je denkt: 15 tot 30% van de thuiswonende ouderen is ondervoed. Een nieuwe website van Stuurgroep Ondervoeding biedt deze ouderen en hun verzorgers tips hoe ze hiermee om kunnen gaan.

Ondervoeding kan ontstaan als iemand over langere periode te weinig eet. Soms komt dat door problemen met kauwen of slikken, misselijkheid of pijn. Ook psychische oorzaken of bijvoorbeeld achterliggende ziekten zoals dementie of kanker, kunnen een oorzaak zijn.

Effect van ondervoeding

Ondervoeding hoeft niet per se te betekenen dat iemand heel mager is. Iemand die onbedoeld is afgevallen of structureel bepaalde voedingsstoffen niet binnenkrijgt omdat hij bijvoorbeeld steeds hetzelfde eet, kan ook ondervoed zijn. Als ondervoeding ernstig is, kan het gevaarlijk zijn. Het herstel van een ziekte verloopt trager, organen werken minder goed en er is een verhoogde kans op overlijden.

Ondervoeding ouderen

Omgaan met ondervoeding

Ondervoeding komt relatief veel voor bij ouderen, maar vaak wordt het pas laat herkend. Via de nieuwe website www.goedgevoedouderworden.nl kunnen thuiswonende ouderen of hun verzorgers testen of er sprake is van ondervoeding. Daarnaast biedt de website toegankelijke informatie over ondervoeding en alles wat daarmee samenhangt. Wat is ondervoeding, hoe herken je het, wat kun je eraan doen? Ook vind je er recepten, tips en ervaringsverhalen.

Opstaan uit een stoel

Opstaan uit een stoel

Een dagelijkse activiteit als opstaan uit een stoel kan een probleem gaan vormen, hulp van buiten is noodzakelijk en “weg” is de zelfstandigheid… Met goede tips hoeft dat gelukkig niet meteen, maar we moeten een paar dingen in de gaten houden.

Allereerst vereist opstaan vanuit een stoel kracht van de spieren van vooral  de bovenbenen. Als ouderen hun armen gebruiken bij het opstaan, hoeven de benen niet harder te werken. Het is een praktische oplossing om zelfstandigheid te behouden, maar de benen worden er niet sterker van. Het is van belang dat de stoel qua hoogte goed is voor de persoon (een lagere stoel maakt het veel moeilijker!) en dat daarnaast de spierkracht op peil wordt gehouden door bijvoorbeeld krachttraining.

 

Opstaan oudere

Als ouderen moeite hebben met opstaan zien we vaak dat  de techniek van het opstaan vaak verkeerd is. De oudere probeert op te staan van achter uit de stoel zodat het zwaartepunt achter de voeten ligt. Hij/zij is daardoor gedwongen om te blijven steunen met beide armen op de armleuningen om te voorkomen dat hij/zij valt. Daardoor kan de oudere geen arm vrij maken om iets te pakken, bijvoorbeeld de rollator. Regelmatig ploffen deze mensen dan “gelukkig”  terug in de stoel, maar helaas probeert iemand ook wel eens om toch de rollator te pakken waardoor hij of zij naast de stoel valt. Het zou zelfs nog kunnen dat de stoel nog verder naar achteren schuift, omdat de persoon er met zijn of haar benen tegen steunt.

opstaan oudere rollator

Het voorover reiken kan bijvoorbeeld bij een tafel: ga eerst voor op de stoel zitten, buig voorover en steun met de handen ver voor op de tafel. Aansluitend opduwen aan de tafel en met een gestrekte rug draaien en opzij stappen (bijvoorbeeld naar de rollator).

Samengevat dient iemand de oudere bij het opstaan voor op de stoel gaan zitten en naar voren te reiken. Indien nodig moet er steun zijn aan de voorzijde. Vaak gebruikt iemand daarvoor de tafel of de wastafel. Een een beugel op de juiste plaats kan prima een voorwaartse beweging uitlokken.

Echter, het naar voren reiken zal niet werken als de spierkracht onvoldoende is. Deze spierkracht kan getraind worden en de oudere kan deze kracht onderhouden door regelmatig (op de goede manier) uit de stoel op te staan en de zitperiodes kort te houden.

Bewegen als behandeling bij artrose

Artrose komt veel voor. Ongeveer 1,2 miljoen Nederlanders staan bij huisartsen geregistreerd met deze aandoening aan knieën, heupen en/of handen.
In de richtlijnen van huisartsen (NHG), fysiotherapeuten (KNGF) en orthopeden (NOV) wordt oefentherapie als behandeling van artrose geadviseerd.  Onderzoeken hadden aangetoond dat zo’n behandeling bij knieartrose effectief is. Nieuw onderzoek bevestigt dat oefentherapie bij heupartrose ook zinvol is.
Interessant is dat je met fysiotherapie geld bespaart, omdat je anders duurder uit bent door bijvoorbeeld extra medische kosten en ziekteverzuim.
Wat heel belangrijk is, en dat wordt ook al in de richtlijnen benadrukt, is dat patiënten goede voorlichting krijgen. Ze moeten zich ervan bewust zijn dat de diagnose artrose niet betekent dat het gewricht helemaal kapot is en dat ze niets meer kunnen. Juist als mensen inactief worden, neemt de artrose toe, krijgen ze meer pijn en gaat hun algemene gezondheid achteruit. Normaal bewegen, zoals wandelen en fietsen, is juist goed voor het gewricht. Je krijgt een betere uitwisseling van voedings- en afvalstoffen in het kraakbeen.

Bron: ZonMw

Lichaam van oudere vrouwen door veel zitten acht jaar ouder

Oudere vrouwen die tien uur of meer per dag zittend doorbrengen en daarnaast weinig bewegen, hebben cellen die sneller verouderen.
Uit onderzoek onder 1.500 vrouwen in de leeftijd van 64 tot 95 jaar, blijkt dat vrouwen op leeftijd die per dag minder dan veertig minuten (matig) bewegen en meer dan tien uur per dag zitten kortere telomeren hebben.
Telomeren zitten aan het uiteinde van een chromosoom. Bij elke celdeling rafelt dit uiteinde een stukje uit, totdat de cel niet meer kan delen en uiteindelijk sterft.
Door bijvoorbeeld roken en overgewicht wordt de celdeling versneld en worden de telomeren sneller korter. Telomeren die korter zijn worden ook vaak aangetroffen bij mensen die lijden aan bijvoorbeeld hart- en vaatziekten en diabetes.

Uit het onderzoek, uitgevoerd door wetenschappers van de San Diego School of Medicine, blijkt dat de telomeren sneller delen wanneer iemand veel zit. Daardoor is de biologische leeftijd van zo’n persoon vaak hoger dan de daadwerkelijke leeftijd,  gemiddeld zo’n acht jaar.
Bij vrouwen die wel minstens een half uur per dag sportten, werden geen kortere telomeren aangetroffen. Het is belangrijk om op jongere leeftijd genoeg te bewegen, maar het is dus ook van belang om dit vol te houden wanneer je ouder bent.

Bron: American Journal of Epidemiology

Ondervoeding bij ouderen

Ondervoeding komt voor in alle leeftijdsgroepen. Onder volwassenen met ondervoeding bevinden zich veel ouderen. Dit geldt zowel in het ziekenhuis als thuis. Bij opname in het ziekenhuis wordt 15% van de patiënten als ondervoed gescreend.
Eén op de tien thuiswonende ouderen is ondervoed. Dit percentage stijgt naarmate de leeftijd stijgt, tot 15-20% bij personen ouder dan 75 jaar. Van de groep ouderen met thuiszorg is zelfs een derde ondervoed.
Wanneer geen actie wordt ondernomen, zal het aantal ondervoede thuiswonende ouderen naar verwachting de komende jaren stijgen, omdat ouderen steeds langer thuis wonen.

Wat kost ondervoeding? De totale kosten van ondervoeding door ziekte in Nederland bedroegen bijna € 2 miljard in 2011. Recent onderzoek van de Stuurgroep Ondervoeding bij meer dan een half miljoen ziekenhuispatiënten wees uit dat de opnameduur van de patiënten die bij opname als ondervoed gescreend waren 1,4 dag langer was.

Ondervoeding ouderen

 

Bron: Stuurgroep Ondervoeding

Valpreventie met het Otago oefenprogramma

De ernst van het probleem rond vallen bij ouderen blijkt uit het grote aantal doden, ziekenhuisopnamen, Spoedeisende hulp (SEH) bezoeken en de hoge directe medische kosten. Valongevallen zijn de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen.
Het aantal valongevallen blijft stijgen, vooral onder 85+-ers. Elke dag overlijden 9 65+-ers aan de gevolgen van een val en elke 5 minuten komt een oudere op de SEH-afdeling na een (privé-)valongeval. Zowel bij de SEH-bezoeken als bij ziekenhuisopnamen en dodelijke valongevallen is een stijgende trend te zien, ook na correctie voor veranderingen in de bevolkingsopbouw. Voor SEH-bezoeken is voor het eerst te zien dat het aantal valongevallen harder stijgt dan op basis van de vergrijzing verklaard kan worden.
In 2015 kwamen 3267 65+-ers om het leven door een val.Dit is veel meer dan het aantal verkeersdoden in 2015, namelijk 621. In 2015 kwamen 97.400 65+-ers op de spoedeisende hulp na een val.

Otago Oefen Programma is een een op maat gemaakt individueel kracht- en evenwichtstrainingsprogramma voor 65+-ers. Het is het meest effectief voor 80+-ers met een valgeschiedenis.Het wordt door een opgeleide Otago instructeur aan huis aangeboden. Herman Leusink is een gecertificeerd Otago instructeur.

Meerwaarde van het programma:

  • Aan huis behandelingen volgens een schema met een specifieke opbouw
  • Telefonisch consult voor advies en motivatie
  • Goed te onthouden door vele herhalingen en de structurele aanpak
  • Wetenschappelijk bewezen goed resultaat: vermindering van 35% van aantal valincidenten

Waar beleeft u plezier aan? Wat vindt u belangrijk in uw leven? Wat zou u graag willen?
Zelfstandig thuis blijven wonen, jezelf kunnen redden, relaties en contacten onderhouden, iets betekenen voor iemand, je gezond voelen.
Om dit te kunnen moet u voldoende kracht in uw spieren hebben, de beweeglijkheid van uw gewrichten op peil houden, uw uithoudingsvermogen moet goed blijven en uw evenwicht mag niet verminderen.
Dit kunt u bereiken met het Otago oefenprogramma.

valpreventie Otago

Wervelkanaalvernauwing (lumbale stenose)

Wat is een wervelkanaalvernauwing en hoe ontstaat het?
Slijtage/degeneratie van de wervelkolom is een normaal proces dat bij iedereen in meerdere of mindere mate plaatsvindt. Tijdens dit proces vindt verdikking plaats van de banden (ligamenten) tussen de wervels. Daarnaast treedt vergroting (verbreding en afplatting) op van de kleine tussenwervelgewrichtjes (facetgewricht). Hierdoor wordt de ruimte voor de zenuwwortels steeds kleiner, vooral in het gootje waar de zenuwwortels het wervelkanaal verlaten. Soms zorgt een uitpuilen van de tussenwervelschijf voor nog meer vernauwing. Sommige mensen hebben al van nature een nauwer wervelkanaal dan anderen.

Stenose

Pijn in de rug door de vernauwing
De lumbale kanaalstenose of vernauwing van het lendenwervelkanaal is een aandoening die tamelijk veel en vooral bij oudere mensen voorkomt. Er wordt geschat dat bijna 50% van de mensen boven de 60 jaar kanaalvernauwing hebben. In veel gevallen geeft de aanwezigheid van deze vernauwing geen klachten. Zijn er wel klachten, dan zijn dit: pijn laag in de rug en uitstraling van de pijn in één of beide benen. Typisch voor deze klachten is dat ze optreden bij het lopen en bij het stilstaan. De pijn in de rug en mogelijk ook in de benen wordt bij lopen of stilstaan erger. De benen gaan doof aanvoelen en worden stuurloos. Bij het zitten of voorover bukken verdwijnen deze uitstralende klachten direct. Dit is het gevolg van het wervelkanaal dat zich weer kan “openen”: er komt meer ruimte voor de zenuwen.

Voorovergebogen houding door de vernauwing
Bij lopen treedt pijn op, soms ook een doof gevoel en/of krachtsvermindering.In rust, vooral in wat gebukte houding, hurkend of zittend, verdwijnt de pijn dan weer vrij snel. Dit komt omdat bij lopen de kromming in de onderrug wat toeneemt en de ruimte afneemt. Bij bukken of hurken wordt de vernauwing juist weer wat minder. Patiënten met een vernauwing kunnen daarom ook vaak wel goed fietsen zonder noemenswaardige been- en rugklachten.

Behandeling
Niet elke lumbale kanaalstenose hoeft te worden geopereerd. Alleen als de klachten uw doen en laten ernstig beperken, dan is operatie de enige manier om van de klachten af te komen. Zijn er minder klachten en wordt er niet geopereerd, dan zijn meest gekozen niet-operatieve behandelingen: medicatie, fysiotherapie en injecties.
Fysiotherapie lijkt de beste niet-operatieve behandeling bij lumbale stenose. Bron: Pubmed

Bewegen bij reuma

Wat als rust roest en bewegen pijn doet?
Bewegen is juist heel belangrijk bij reumatische aandoeningen. Matig intensief bewegen wordt het meest aangeraden: probeer 5 dagen per week minimaal een half uur te wandelen, fietsen, skeeleren, zwemmen of fitnessen. Dit is niet heel belastend voor de gewrichten!
Voor reumapatiënten is pijn vaak een drempel om te gaan bewegen, maar bewegen met pijn mag. Pijn tijdens het bewegen beschadigt het gewricht in ieder geval niet.
Bron: Plusonline

Verergert pijn bij artrose bij koud en vochtig weer?

Bij een Europees project is de invloed van het weer en weersveranderingen onderzocht bij mensen uit zes verschillende Europese landen met artrose in de knie, hand of heup: “The Influence of Weather Conditions on Joint Pain in Older People with Osteoarthritis” Mensen met artrose rapporteren vaak dat het weer invloed heeft op de pijnklachten. Met name regenachtige en koude dagen verergeren de pijn. Dit onderzoek toont aan dat er een verband is tussen luchtvochtigheid en de mate van pijnklachten, met name bij lagere temperaturen. Op de andere variabelen werden geen significante resultaten gevonden. Het is mogelijk dat door de lagere temperaturen de stroperigheid van de gewrichtsvloeistof toeneemt, waardoor gewrichtsstijfheid groter wordt en daardoor gevoeliger voor pijn. Dit bevestigt dus dat mensen met artritis een verergering van de pijnklachten kunnen hebben bij koud en vochtig weer.

 

Hoe kun je vallen bij ouderen voorkomen?

Wat kunnen zorgverleners doen om valongelukken bij ouderen te voorkomen? Wees altijd alert! Als zorgmedewerker kun je een belangrijke rol spelen bij het signaleren en verkleinen van valrisico’s bij ouderen.
Deze animatievideo maakt zorgverleners ervan bewust dat zij een belangrijke rol spelen bij het signaleren en verkleinen van valrisico’s bij ouderen. Zorgverleners kunnen samen met de cliënt kijken hoe ze mogelijke valongelukken kunnen voorkomen. Meer bewegen is bijvoorbeeld heel belangrijk om het risico op vallen te verkleinen.